ماجرا کم کن

در آینه پژوهش :

https://jap.isca.ac.ir/article_79051.html

در سیویلیکا :

https://civilica.com/doc/2460219/

ماجرا کم کن ، گزارش بیتی از حافظ

وان ماجرا که بر سر این بیت رفته است

به دوست ادیب فرهیخته‌ام دکتر ابراهیم اقبالی
دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز

چکیده :

اشعار حافظ به اعتبار دگرسانی‌های راه یافته در ضبط، یا قرائتهای مختلف و متفاوت از این اشعار و همچنین ابهامات و پیچیدگی‌های موجود در آن‌ها همواره موجد تأویل‌های گوناگون و مختلف گردیده است .
بیت: « ماجرا کم کن و بازآ که مرا مردم چشم / خرقه از سر بدرآورد و بشکرانه بسوخت » از پرماجراترین ابیات دیوان حافظ می‌باشدکه از دیرباز مورد توجّه ادیبان و شارحان دیوان حافظ بوده است و از دیدگاه‌های مختلف عرفانی و کلامی استنباط‌ها و استنتاج‌های گوناگون از آن ارائه شده است .
این نوشته برآن است تا درحد توان و بضاعت، ابتدا به بیان و توضیح مختصر و مقنعی از جزئیات و سازه‌های بیت بپردازد و سپس گزارشی از تدقیق و شرح شارحان مختلف درمورد این بیت که یکی از چند بیت بسیار بحث انگیز و معمّاگونۀ دیوان حافظ تلقی می‌شود ارائه دهد؛ معمّایی که به‌نظر می‌رسد هنوز با وجود دقت‌نظرها و موشکافی‌هایی که در آن شده است، به اعتقاد بسیاری همچنان ناگشوده باقی مانده است .
و در پایان نگارنده خواهد کوشید معنایی صریح و روان برای این بیت ارائه دهد، باشد که مقبول طبع مردم صاحبنظر شود .

کلید واژه : حافظ . ماجرا . خرقه . خرقه سوزی

غزل

خورشید ذرّه ذرّه شبِ تیره سر کند

تا بیرقی سپید به نامِ تو بر کند

از شب بپوش روی مبادا که بی‌هوا

مَه با نگاهِ شور به رویت نظر کند 1

خواهد نشست تیرِ تو بر تیرۀ زمان

حتّی اگر تمامِ زمین را سپر کند

برگرد تا دوباره نسیمِ صدای تو

باغِ سکوت و سردِ مرا بارور کند

دیگر چه باک ازین شبِ ظلمانیِ عبوس

تا روشنانِ چشمِ تو کارِ سحر کند

چونان خیال بی‌خبر از راه می‌رسی

چون مژده‌ای که جانِ مرا شعله‌ور کند

ما در پیاله راز مدامِ تو خوانده‌ایم

بادا که صحبتِ شبِ غم مختصر کند

« راهی » حدیثِ خاطر غمگین فرو گذار

کو ناله‌ای که در دلِ خارا اثر کند

1 . بپوش پنجره‌ها را برهنه می‌ترسم

که چشمِ شور ستاره تو را نظر بزند . حسین منزوی

آزادی

از دریچه آسمان و ابر را

                        نگاه می‌کنم

و آن پرنده در میان ابرها رها

که با نسیم بال می‌زند

... و دست کیست در درون من

                           که ابر را

                      نقشی از خیال می‌زند !

خوده‌ک 2

( اون ایل سونرا )

اؤره گین مین باهارلا دولموشدی

یاخشی کی گؤرمه‌دین پاییزلاریمی

بسله‌میشدون گؤلوشله ، نازلا منی

ایندی گؤرمه آماندی سیئزلاریمی

چؤکموشه‌م دیز دیزه قارانلیقلا

سانکی قبریمدی قورخودان اوتاقیم

یاز ایتیرمیش یولون بیزیم یئرده

باسیلیب قارلا قئشلا یئرـ یاتاغیم

آیریلیق کؤهنه بیر حیکایه دگیل

گونده مین یول سنینله آیریلیرام

تاپیرام گونده هی خیالدا سنی

گئدیسن گونده هی یتیم قالیرام

آتدیم آتدیم گئدیب اوزاقلاشیسان

تک لیگیم داملا داملا گؤزده‌ن آخیر

گؤرموسن آرزی‌گؤز بالان هله ده

سود اَمَر کؤرپه‌تک دالینجا باخیر

شکر اولا بوش دگیل یامان گونده  

قان قاتیبدیر فلک یاوانلیغیما

خیالین بیر قوجاق گونش پایی‌دیر

جالانیبسان بوتون قارانلیغیما

آمّا بیرگون سحر آچیلماغدا

یومارام گؤز بو دونیانی آتارام

بو قارا توپراغی نه قدر ئوپوم !

سنیلن دای ایشیغلیقا چاتارام

5 / خرداد / 1401

برای :

دکتر رضا براهنی

وقتی خبر رسید

لب‌ها به هم فشردم و تبریز گُر گرفت

لب‌های من که با عطش شعر چاک چاک

تبریز کز هراسِ سکوتِ تو بیمناک

*

در خاطرم نمانده کجا بود و کِی

ولی

وقتی خبر رسید

وقتی ستاره در نفسِ باد سرد شد

اندوه سالیان

یکباره شُرّه کرد

از چشم‌های من

که چون شبحِ روز در هلاک

با من هزار چشم

با من هزار « خیابان »

با من هزار « ارک »

با من هزار کوچۀ باریکِ وهمناک

با من هزار « وادیِ رحمت »

بامن هزار « آبرسان » هم‌نوا شدند

با من هزار « خانۀ مشروطه » گریه کرد

*

تبریز

بیقرار

مبهوت و سوکوار

چون مادری دریده گریبان و کف به لب

پیش نگاهِ هرزۀ تاریخ

بر چارراهِ سردِ زمان ایستاده است

این شهرِ شهریار و صمد

دردمند و تلخ

« گوهرمرادِ » دیگری از دست داده است ...

رباعی

اینجا من و شب در انتظاریم ای دوست

وز شوقِ تو دیده اشکباریم ای دوست

تا کِی زکجای شب برآیی ، عمری

دستان دعا ز دل برآریم ای دوست

مرغ سحر

برای خسرو آواز ایران

استاد محمدرضا شجریان

هزار چلچله آواز در گلویش بود

که ظلمتِ شبِ ما را به شور می‌تاراند

چه پرده‌ها که به روی خیال می‌شد باز

چو بال و پر به هوای سپیده می‌افشاند

سکوت با نفسِ او نمی‌برازد ، آه

از این دریغ که مرغِ سحر نخواهد خواند

شرارِ سینۀ داوودی‌اش نمی‌میرد

چو مشعلی که در اندیشۀ زمان گیراند

چه نقش باخت که در باغِ نامرادی‌مان

به گل نشست درختِ امید و ریشه دواند

ولی چه ذوق خزان را زِ کامکاریِ گل

که جز معاشرت خار و خس به‌هم نرساند

                    17 مهر 1399

آبان ترانه سی

یولومی کسیبسن نه آختاریرسان

سن آختاردیغین ئوره گیمده دی

تپه ده ن دیرناغا سیلاح دا اولسان

گولله نین سایی وار قورتولاجاغدیر

منیم سینه مده کی داها بو نیفرت

قالانیب گون به گون آرتیلاجاغدیر

سنین اللرینده ن قان ایسی گلیر

منیم سوزلریمده ن نه اله ملی

منیم سوزلریمین قان قوخولتوسی

بو کئچن آبانین ترانه سی دی

سنین ال لرین نه دن قوخویور ؟

اولماکی گله جک نیشانه سی دی

 سلام تبریز ...

آی اودلار یوردونون سؤنمز اوجاغی آی آنام تبریز

سنه اودلو ئوره‌کلردَن سلام اولسون سلام تبریز

سنین قوینوندا بسله‌ندی قانیندان قورخماز اینسانلار

آزادلیق سنگری اولموش ، ییخیلماز بیر قالام ! تبریز

سنین گلزارِ عشقینده قیزیل گول‌لر بیتیرماغچون

گونش دوغلو باهاریندان گرک ایلهام آلام تبریز

دیلیم باغلی ، دوداغ داغلی ، قبولِ محضرین اولسام

گرک ـ بابک ـ اوجاغئندان بیر اسم اعظم آلام تبریز

ئوره‌ک ده بیر یارام واردیر سئزیلدار دم به دم جسمیم

یاراما آغ چیچک‌لردن گرک درمان قئلام تبریز

حذر ائتمه‌زسه آهیمدان رقیبِ سنگدل بیرگون

باشیندان بیر دومان قووزار غم و درد و بلام تبریز

سهندین قیزناسین آخیر قیزارتدی لاله تک باغریم

رقیب ایسته‌ر یتیم قیز تک سارالمیش کن سولام تبریز

ندا وئر سسله آی ائل‌لر : آخینسین سئل‌تک هریاندان

صیرافیل صورینی چالدیر ، قیامت ائت قیام تبریز

گئجه‌ندن چوخ گئچیب ، صوبحه یاخیندیر ، دور قیام إیله

او قدری قالماییب من‌ده ظفر سازین چالام تبریز

مدد آلدین ـ نسیمی ـ دن انالحق سؤیله ، بیل حق سن

سنین محرابِ عشقینده گرک سجده قئیلام تبریز

بو شعرمنیم دگیل . اونون شاعیرینده ن سوراغ وئره ن اولسا مینّت دارام .

مژدۀ صبح

 آن سیه‌دست که بنیاد شب تیره نهاد

تا دمِ صبحِ قیامت ز من‌اش نفرین باد

آنکه جز کینه درین خاکِ پُر از مهر نکاشت

وآنکه جز بند به این مردمِ آزاد نداد

وعده‌ها جز به سرانجام سیاهی نرسید

عاقبت کار خدارا به تباهی مرساد

مایۀ راستی ای دل نگذاری از دست

زین فرومایه فسونکاردَمِ کج بنیاد

باش تا تیغ کشد غیرتِ هنگامۀ صبح

کاین شب تیره بغیر از شبحِ دیو نزاد

بانگ مستان شنو ای محتسبِ پیر و بمیر

تکیه بر جان زده ایشان و تو بر مسندِ باد

مژدۀ صبح برآمد که برافشانم جان

سایۀ دولتِ خورشید بر این بام افتاد

ـ راهی ـ این پردۀ بی‌راه بگردد خوش باش

زده‌ام نقش نوی بر سرِ لوح بیداد .

برای محمّدرضا مقدّسی

ماه را سایه نام کردم آه !

آسمان غیرتش مگر جوشید

از سیه روزی زمین ناشاد

رخِ ماه از نگاه ما پوشید

*

هیچ خاموشی ات مباد ای ماه !

نامِ تو آفتاب خانه ی ماست

تا چراغ سحر برافروزیم

آخرین خنده ات بهانه ی ماست

 مراغه .  29 / 8 / 95

منی یارادمادا تانریملا اَل بیر اولماقدا

شرف لی شوکتینی هر نَئجور دِئسه م ، یِئری وار

باشیندا قارلا ئوزونده دومان ئوره ک ده اَلوو

منیم آتام بو ووقارلا سهنده بَنزه ری وار ...

دیده ام خورشید را در خواب ، تعبیرش تویی

خواب دریا در شبِ مهتاب ، تعبیرش تویی ( منزوی )

  آییلا گون کی دوشه بیر یئره سن سن یوخودا

صبح اوزون گؤسته ره دریالَره ، سن سن یوخودا

گله جک سن ، نه گؤرورسم بئله تعبیر إدیره م :

چای چمن ، قاردا ایته ن داغ دره سن سن یوخودا

بولودی گؤی دئمه کوینَک کیمی دریاده ن آلا

سیخا ساحل لره داغدان سَره ، سن سن یوخودا

گئجه گِئدمک ده سحر پاسلی اوراغین گوتوره

بیردنه بیردنه اولدوز دَره ، سن سن یوخودا

ئومرونون جامی سئنا دئو کیمی چیسکینلی قئشین

یاز گؤزه ل لیک قاصیدین گؤنده ره ، سن سن یوخودا

کؤچه گؤیده ن یئره گؤی صبح آچیلمیشدا دومان

دامنین کندیمیزه گؤسته ره ، سن سن یوخودا

خان چوبانین توتا آهی فلکین دامنینی

آرپالی چای سارانی قیتره ، سن سن یوخودا

دریادا باغری منیم تک اولا قان عشقینده

آخئنا ، چئیرپئنا ساحیل لره ، سن سن یوخودا  

یا تشنه ای غریب به رویای ناب آب

آنکه مرا به قامتِ عشق تو آفرید

ناگفته التماسِ مرا کرد مستجاب

از تو نمیتوان به همین سادگی گذشت

« من بی تو » مثل طرح سؤالی است بی جواب

روزانِ من بدونِ تو خالی است مثلِ هیچ

شب های من بدونِ تو وهم است مثلِ خواب

لیلای من جنونِ مرا جز تو چاره نیست

ای لطفِ بی نصابِ نصیبِ منِ خراب ...

قطعه ، سوکسرودیست برای دوست هنرمندم : محمد واعظی ؛ که ناباورانه در اوج جوانی

طعمه ی آبهای خروشان رودخانه قرانقو - از رودخانه های هشترود - شد . 

ناگشوده گل نقاب آهنگ رحلت ساز كرد ... حافظ

اين بار خبر نبود ، خون بود

آوارِ « سهند » بود باری

دشنامِ زمانه بود انگار

اين نغمۀ شومِ نوبهاری

گل دسته بر آب رفت افسوس !

زين پس من و داغِ سو گواری

داغت به دل ای فلك ! كه امروز

از حال دلم خبر نداری ...

خود مقصد تو كدام درياست

همغرّش رودهای جاری !

كاين همسفرانِ همنفس را

تنها و غريب می گذاری

" ای دوست ، دگر نخواهمت ديد ؟ " ¹

اين نيست طريق دوستداری

آخر نه قرار ما چنين بود

ما را چه توان بيقراری !

ای خويش سپرده دست دريا

ما را به چه دست می سپاری ؟

ای رفته زدست ، بیتو اين عمر

عمر است ؟ نه ، چيست ؟ شرمساری

بدرود رفيقِ روزگاران

ای همنفسِ نسيم و باران ...

22 / 1 / 82

1 . شهیار ! امان ، نخواهمت دید ؟       این مرگ تو نیست کارِ خُردی         حضرت شهریار

بیر شعر عزیز دوستوم : محمدرضا لوایی ده ن

بو پویما ایتحاف اولونور بوتون اونلارا کی : صنعتکار اؤلومونو ایسته ییرلر !

بورا خسته‌خانا بئشینجی اوتاق

یانلیز ایکی خسته واردی بورادا

بیرینجی خسته ده ایکینجی سایاق

غرق اولوب قالیبدی گئنیش دونیادا

بیرنجی قاپی‌نین آغزیندا یاتمیش

گوردوگی دوواردی گوردوگی دووار

پنجره یانیندا ایکینجی خسته

گورور پنجره‌د‌ن آمّا هر نه وار

ازلده‌ن اینسانین قانلی‌سی اینسان

قالمیش انسانلارین باختینا حسرت

ائله بورادادا البت قالیبدی

بیرینجی ایکینجی تاختینا حسرت

حیاتی گورمه‌د‌ن یورولان اینسان

یئرینده بیر باخیش محتاجی اولور

باخیش دا گول کیمی حیات باغیندا

واختیندا آچلیر واختیندا سولور

ایچینده دئیه‌رک اؤزو ـ اؤزونه :

یاتایدم او تاختین اوسته کِشکه من

سورور ایکینجی‌د‌ن بیرینجی خسته :

ایندی پنجره‌دن نه لر گؤرورسن ؟

سسله‌نیر اوجادان ایکینجی خسته :

گؤروره م آرابا ، گؤروره م اینسان

بورادان باخاندا شه‌هه‌ره سانکی

ناری ایکی بؤلوب یئره قویموسان

بیر قیز بیر اوغلانلا قول ـ بویون گلیر

زوغ آتمیش چیگنینده سئوینچ قول‌لاری

گئجه‌نین بو واختی آغ آرابالار

سوکیمی ایچیرلر قارا یول‌لاری

بوتایدان اوتایا خیاوان ایچره

بیر قوجا سووشور آغیر گؤروره‌م

حووضون آراسیندا پارکین ایچینده

یاغیش یئردن گؤیه یاغیر گوروره‌م

چیراقلار آلیشیر گؤزلرین کیمی

گئجه هر بیر شی‌یه معنا وئریبدیر

بیر باخ ! پنجره‌ده بیزد‌ن آشاغی

انسانلاردا اسیر ، گئجه‌ده اسیر

داریخما نه قدر تاخت اوستونده سن

سنه گؤز اولارام ، قولاق اولارام

داریخما نه گؤرسه‌م بو پنجره دن

سنه تعریف له‌رم من سحر ـ آخشام

بورا خسته خانا بئشینجی اوتاق

کیم باسسا آیاغین بو دار اوتاغا

گؤره ر ایکی خسته ، ایکی مهربان

بیری گؤزه دؤنوب بیری قولاغا

ایکینجی دئدیکجه گؤردوکلرینی

حیات رنگه دولور بیرینجی سینده

اوگؤردوکلرینی دئدیکجه بوندا

یارانیرسئوینج ده ، یارانیر کین ده

قفیلدن بیر گئجه ایکینجی خسته

قارالیر آزقالیر نفس گلمه سین

بوغونتو بیر سسله اوبیرینجی یه

دئیر : باراماغینلا باس زنگ دویمه سین

بیرینجی خسته ده آمّا بیر خیال

ائدیر اوره گینین ایچینده دویون

او بونو چاغیریر کؤمه گه ، بودا

هله فیکیر چکیر جنایت اوچون !

ایکینجی خسته یه بو بیرینجی‌نین

بیردن نه اولدوکی اوره‌گی اَسمیر

زنگین دویمه سینی باسماغا ، نه دن

انسانلیق تله سمیر ؟ بارماق تله سمیر ؟

او گؤردوک لرینی هر آن دئیه ره ک

بونا حیات وئریب بونا جان وئریب

بو آمّا «نرسی» نی خبر ائتمه‌گی

اونا آرتیق گؤروب ، اونا چوخ گؤروب !

بو زنگ دویمه سینی باسمیرکی بلکه

او اؤلسون بو اونون تاختیندا یاتسین

ایشده بئله اولورکی ایکینجی خسته

اؤلورکی بیرینجی مطلبه چاتسین

داها نه ایستیر آرتیق حیاتدان

گؤتوروب بیر گئجه بونو سالیرلار

پنجره یانیندا تاختین اوستونه

بودا تله‌سیر کی گؤرسون هر نه وار

دا ایندی اؤزو هر نه یی گؤره‌ر

داها گرگی یوخ آیریسی هر آن

باخیب پنجره‌دن شه‌هره ، چؤله

دئسین گؤردوگوندن ، دئسین حیاتدان

داها گؤره جکدیر خیاوانلاری

گؤره جک هرنه‌یی اؤز گؤزو ایله

زحمتله عذابلا قوزانیر بلکه

باخسین پنجره‌دن ائشیگه ، ائله

باخیشی ائشیگه ساتاشماق همین

سانکی اوره‌گینه تاخیلیر بیر اوخ

پنجره اؤنونده یانلیز بیر بؤیوک

سیمیت دووار گؤرور ! داها هئچ نه یوخ

بورا خسته خانا بئشینجی اوتاق ...

        مراکز فرآموز، گویا از مراکز زیر نظر شهرداری تهران است که برای آموزش و پرورش خردسالان ایجاد شده است . قطعه ی زیر برای اجرا در کلیپی (نماهنگ؟) ساخته شده که به سفارش همین مجموعه - فرآموز - تهیه شده است . البته سازنده کلیپ عزیزی است که نمی توانستم تقاضایش را برای سرودن (؟!) یک متن برای اجرا بی پاسخ بگذارم . اگرچه درکار شعر؛ با هرگونه سفارش، مخصوصا سفارش دولتی! آن هم از نوع سفارش برای شهرداری! بشدت مخالفم . اکنون نیز که به هرحال کاری است که شده!!! حیفم می آید که آن را تقدیم تمام نونهالان و خردسالان عزیز نکنم ... با آرزوی شادی و سلامتی برای همه کودکان ایران زمین . 

ای هدیه ی پاکِ آسمانی            چون غنچه ی ناشکفته ای ، تو

آن حرفِ نخست آفرینش              مثل غزلی نگفته ای ، تو

در دامنِ پاکِ مام میهن               آسوده بناز خفته ای تو

*

در پَست و بلندِ عمر باید             بی وقفه چو رود ره سپاری

در اوجِ سلامت و مهارت             از علم و هنر ثمر بیاری

تا در گذر است زندگانی             بارانِ طراوتی بباری

*

برگیر سلاح دین و دانش             درجنگِ پلشتی و تباهی

تو زاده ی آفتاب و صبحی             بربند رهِ شب و سیاهی

خود آینه دارِ آسمان باش             آئینه ی جلوه ی الهی

برای دانلود و شنیدن ترانه روی لینک زیر کلیک کنید .

آهنگ و تنظیم ترانه کار استاد سعید ذهنی می باشد و

توسط سرکار خانم مژگان عظیمی اجرا شده است .

http://opload.ir/download32758.html

                                  صفای خزر داری و آن حوالی

مثالی ز صبح است پیشانیِ تو                     

                                 نگاهت نشان از شبانِ مثالی

رسیده است پاییز بی رنگ و رویت            

                            در این خانه حتی به گلهای قالی

یک از صدهزارم جوابیّ و اینک       

                 عجیب است : این من ، من و بی سوالی !

اگر پیش تو شرمگینم ، ندارم                    

                            بغیر از دلی پاک و دستان خالی .

وانک همه سرسبزی و بی مرگی و باغ !

با پُشته ای از امید راه افتادیم

رفتیم و خزان بود و هیاهوی کلاغ ...